Opłata przed wypłatą to najczęstszy sygnał oszustwa

Schemat powtarza się w komunikatach policji. Oferta w internecie obiecuje pożyczkę bez zaświadczeń, z niską ratą. Potem przychodzi „pozytywna decyzja” i prośba o przelew: opłata manipulacyjna, ubezpieczenie, zabezpieczenie, aktywacja. Pieniądze z pożyczki nie przychodzą, a „firma” żąda kolejnych wpłat.

Komenda Powiatowa Policji w Dzierżoniowie opisała 15 stycznia 2026 r. zgłoszenie z 14 stycznia 2026 r. Sprawca podszywał się pod osobę pomagającą w uzyskaniu pożyczki i nakłonił pokrzywdzonego do przelewu. Strata wyniosła blisko 1 tys. zł, a po przelewie kontakt się urwał. Komenda Powiatowa Policji w Rykach opisała ok. 15 stycznia 2025 r. wariant, w którym po pierwszej opłacie oszuści żądali kolejnej, a za rezygnację z „pożyczki” jeszcze jednej.

Schemat nie jest nowy. Dla kontekstu historycznego: UOKiK i UKNF już 27 marca 2013 r. ostrzegały wspólnie przed firmami pobierającymi opłaty za rozpatrzenie wniosku, zanim zapadnie decyzja o pożyczce. Wpłacanie pieniędzy przed podpisaniem umowy, bez znajomości jej warunków, nazwały „dużym ryzykiem”. Obecne zasady zwrotu takich opłat opisuje art. 28a, o którym piszemy niżej.

Jeśli ktoś chce pieniędzy, zanim zobaczysz umowę i dostaniesz pożyczkę, przerwij rozmowę. Prawo działa tu po Twojej stronie: opłaty i inne koszty zapłacone przed zawarciem umowy o kredyt konsumencki podlegają niezwłocznemu zwrotowi, gdy umowa nie zostanie zawarta albo kwota pożyczki nie zostanie wypłacona w terminie wskazanym w umowie (art. 28a ustawy o kredycie konsumenckim). Oszust tego przepisu nie wykona.

Fałszywa strona może wyglądać jak znana firma

Oszuści kopiują logo i nazwy znanych pożyczkodawców. Tworzą strony o podobnych adresach i profile w mediach społecznościowych. CERT Polska prowadzi Listę Ostrzeżeń przed niebezpiecznymi stronami od marca 2020 r. Korzystają z niej operatorzy telekomunikacyjni, którzy blokują wpisane tam adresy.

CERT Polska zwraca uwagę na dwa sygnały. Pierwszy to link do płatności w SMS-ie, mailu lub komunikatorze. Drugi to presja czasu: „pośpiech jest złym doradcą”. Gdy w banku potwierdzasz operację, czytaj jej typ i kwotę. Jeśli kwota różni się od tej, którą miałeś zapłacić, ktoś próbuje Cię oszukać.

Wpisuj adres pożyczkodawcy samodzielnie i porównuj go z danymi z rejestru KNF, zamiast klikać w link z wiadomości. Prawdziwa firma nie poprosi Cię o login do bankowości ani o kod z SMS-a.

„Pożyczka prywatna” z ogłoszenia nie daje Ci ochrony ustawy

Ogłoszenia o szybkich pożyczkach w mediach społecznościowych to częsta przynęta. Komenda Wojewódzka Policji w Gdańsku opisała 13 grudnia 2023 r. 39-latka z powiatu kwidzyńskiego, który odpowiedział na takie ogłoszenie. Przez komunikator wysłał swoje dane, numer konta i zdjęcie dowodu. Potem zapłacił 370 zł „opłaty rejestracyjnej” i 250 zł „opłat aktywacyjnych”. Stracił łącznie 620 zł, a pożyczki nie dostał.

Ustawa o kredycie konsumenckim chroni Cię tylko wtedy, gdy pożyczkę daje przedsiębiorca w ramach swojej działalności (art. 5 pkt 2). Firma, która zawodowo udziela pożyczek, a nie jest bankiem, potrzebuje wpisu do rejestru instytucji pożyczkowych, zanim zacznie działać (art. 59aa ust. 1). Musi też być spółką akcyjną albo spółką z o.o. z radą nadzorczą i mieć co najmniej 1 000 000 zł kapitału zakładowego (art. 59a ust. 1–2).

Osoba z ogłoszenia, która „zawodowo” pożycza i bierze opłaty z góry, nie spełnia tych warunków. Za prowadzenie działalności instytucji pożyczkowej bez wpisu grozi grzywna do 500 000 zł (art. 59h).

Firmę sprawdzisz w 3 minuty w dwóch miejscach KNF

1. Wejdź do rejestru instytucji pożyczkowych na stronie KNF. Rejestr prowadzi Komisja Nadzoru Finansowego i udostępnia go na swojej stronie (art. 59ab ustawy o kredycie konsumenckim). Brak firmy w rejestrze oznacza, że nie może ona działać jako instytucja pożyczkowa.
2. Jeśli ktoś przedstawia się jako pośrednik, sprawdź go w rejestrze pośredników kredytowych. Pośrednik kredytu konsumenckiego może działać dopiero po wpisie (art. 59da ust. 1), a bez wpisu grozi mu grzywna do 100 000 zł (art. 59i).
3. Porównaj dane z rejestru z umową, adresem strony i numerem konta. Inny adres strony albo konto osoby prywatnej to sygnał alarmowy.
4. Wyszukaj nazwę na liście ostrzeżeń publicznych KNF. 28 października 2026 r. było na niej 671 ostrzeżeń. KNF zaznacza, że brak podmiotu na liście nie zwalnia Cię ze sprawdzenia go w innych wiarygodnych źródłach.

Masz wątpliwości? Infolinia UKNF działa pod numerem (48) 22 262 58 00 (stan na 28 października 2026 r.). Dokładną instrukcję wyszukiwania znajdziesz w tekście jak sprawdzić firmę pożyczkową w rejestrze KNF. Zanim zapłacisz komukolwiek za „pomoc w uzyskaniu pożyczki”, przeczytaj też, kiedy pośrednik ma sens, a kiedy nie.

Wpis w rejestrze potwierdza, że firma działa legalnie, ale nie chroni przed oszustem, który się pod nią podszywa. Dlatego kontaktuj się z pożyczkodawcą tylko przez dane, które sam znalazłeś.

Już zapłaciłeś? Liczą się minuty: bank, policja, CERT

1. Zadzwoń do swojego banku na numer z karty albo z aplikacji. Poproś o próbę zatrzymania przelewu i zablokowanie dostępu, jeśli podałeś login lub kod. Co do zasady przelewu nie odwołasz, gdy bank już przyjął zlecenie (art. 51 ust. 1 ustawy o usługach płatniczych). Póki przelew nie został wykonany, odwołanie jest możliwe tylko po uzgodnieniu z bankiem (art. 51 ust. 5). Gdy pieniądze trafiły już na konto oszusta, przelewu nie da się odwołać. Bank może jedynie spróbować odzyskać środki przez bank odbiorcy, a to nie jest pewne. Dlatego dzwoń od razu.
2. Jeśli przelew zlecił oszust z Twojego konta, Twoim loginem albo kodem, zgłoś bankowi transakcję nieautoryzowaną. Zrób to niezwłocznie, najpóźniej w ciągu 13 miesięcy od obciążenia rachunku (art. 44 ust. 1–2 ustawy o usługach płatniczych). Bank musi zwrócić kwotę do końca następnego dnia roboczego po zgłoszeniu (art. 46 ust. 1). Może wstrzymać zwrot tylko wtedy, gdy ma uzasadnione i należycie udokumentowane podstawy, by podejrzewać oszustwo, i zawiadomi o tym na piśmie policję lub prokuraturę (art. 46 ust. 1). Jeśli bank uważa, że doprowadziłeś do transakcji umyślnie albo przez rażące niedbalstwo w pilnowaniu loginu i kodów, i tak musi najpierw oddać pieniądze. Potem może żądać ich od Ciebie, bo w takim przypadku odpowiadasz za transakcję w pełnej wysokości (art. 46 ust. 3). Spór rozstrzyga sąd.
3. Jeśli płaciłeś kartą, zapytaj bank o reklamację transakcji kartowej. Tryb i terminy zależą od umowy z bankiem.
4. Zgłoś przestępstwo na policji. Możesz to zrobić w dowolnej jednostce policji albo w prokuraturze, bezpłatnie i najlepiej jak najszybciej. Wyłudzenie pieniędzy przez wprowadzenie w błąd to oszustwo z art. 286 § 1 Kodeksu karnego, zagrożone karą od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności.
5. Podejrzany SMS przekaż bezpłatnie na numer 8080, w całości, funkcją „Przekaż”. Fałszywą stronę zgłoś przez formularz incydent.cert.pl.
6. Zachowaj dowody: zrzuty ekranu rozmów, potwierdzenia przelewów, numery kont i adresy stron.

Nie płać nikomu, kto obiecuje „odzyskać” Twoje pieniądze za opłatą. To często kolejna odsłona tego samego oszustwa.

Wysłałeś zdjęcie dowodu? Zastrzeż PESEL od razu

W opisanych przez policję schematach oszuści często proszą o zdjęcie dowodu osobistego. Z takimi danymi mogą próbować zaciągnąć zobowiązanie na Ciebie. Zastrzeżenie PESEL zrobisz bezpłatnie w usłudze „Zastrzeż swój numer PESEL lub cofnij zastrzeżenie” na gov.pl. Jak cofnąć zastrzeżenie, gdy sam będziesz brać pożyczkę, wyjaśniamy w tekście zastrzeżony PESEL a pożyczka.

Jeśli podejrzewasz, że ktoś już użył Twoich danych, możesz to zgłosić w gminie jako kradzież tożsamości. Urzędnik unieważni wtedy dowód, a jeśli masz ukończone 18 lat, Twój PESEL zostanie zastrzeżony z urzędu (gov.pl, aktualizacja z 31 grudnia 2025 r.).

Danych z dowodu nie wysyłaj przez komunikator nikomu, kogo nie sprawdziłeś. Więcej o tym piszemy w tekście jak bezpiecznie podawać dane osobowe i chronić swój PESEL.

Źródła

1. KNF, „Lista ostrzeżeń publicznych KNF”, stan na 28 października 2026 r.
2. KNF, „Rejestr instytucji pożyczkowych”, stan na 28 października 2026 r.
3. KNF, „Rejestr Pośredników Kredytowych i Instytucji Pożyczkowych (RPKIP)”, stan na 28 października 2026 r.
4. UOKiK i UKNF, „Ostrzeżenie w sprawie opłat za rozpatrzenie wniosku o udzielenie pożyczki”, 27 marca 2013 r.
5. KPP w Dzierżoniowie, „Uwaga na oszustów. Dwa przestępstwa jednego dnia na terenie Dzierżoniowa”, 15 stycznia 2026 r.
6. KPP w Rykach, „Uwaga! Oszuści oferują pożyczki w sieci!”, ok. 15 stycznia 2025 r. (data ustalona pośrednio), odczyt 28 października 2026 r.
7. KWP w Gdańsku, „Chciał wziąć kredyt, został oszukany”, 13 grudnia 2023 r.
8. CERT Polska, „Lista Ostrzeżeń”, odczyt 28 października 2026 r.
9. CERT Polska, „(Nie)bezpieczne płatności”, odczyt 28 października 2026 r.
10. gov.pl, „Dostałeś niepokojący sms albo email? Zgłoś go do CERT Polska (CSIRT NASK)”, 21 marca 2023 r.
11. gov.pl, „Zgłoś przestępstwo”, ostatnia aktualizacja 10 kwietnia 2026 r.
12. gov.pl, „Zastrzeż swój numer PESEL lub cofnij zastrzeżenie”, ostatnia aktualizacja 29 października 2024 r.
13. gov.pl, „Zgłoś nieuprawnione wykorzystanie swoich danych osobowych (kradzież tożsamości) – unieważnij dowód”, ostatnia aktualizacja 31 grudnia 2025 r.
14. Ustawa o kredycie konsumenckim, tekst jednolity Dz.U. z 2025 r. poz. 1362 (ISAP), art. 5, 28a, 59a, 59aa, 59ab, 59da, 59h, 59i
15. Ustawa o usługach płatniczych, tekst jednolity Dz.U. z 2026 r. poz. 623 (ISAP), art. 44, 46, 51
16. UOKiK, „Stanowisko Prezesa UOKiK w sprawie transakcji nieautoryzowanych”, 16 listopada 2022 r.
17. Kodeks karny, tekst jednolity Dz.U. z 2026 r. poz. 1342 (ISAP), art. 286

Wszystkie źródła odczytano 28 października 2026 r.